- Tłustym Czwartku p Wojciecha Łukasza Ogorzałego:Zanim ktokolwiek na świecie wpadł na pomysł, że pączek ma być słodki, ładny i fotogeniczny, pączek był narzędziem przetrwania. Nie deserem. Nie zachcianką. Narzędziem. Ludzie żyli wtedy w świecie, gdzie głód nie był teorią, tylko stałym elementem krajobrazu. Zima nie była „klimatem”, tylko realnym przeciwnikiem. I w tym świecie ktoś odkrył rzecz genialną w swojej prostocie: jak zamkniesz tłuszcz i białko w cieście i wrzucisz do wrzącego smalcu, dostaniesz kulę energii, która daje siłę na wiele godzin. Tak powstał pierwowzór pączka – ciężki, tłusty, często z mięsem w środku. Smak? Drugorzędny. Liczyło się jedno: przeżyć.
Te pierwsze pączki były robione przy okazji rytuałów przejścia między zimą a wiosną. Ludzie wierzyli, że jedząc tłusto, dosłownie oszukują śmierć. Że pokazują światu: „patrz, mam jeszcze zapasy, nie złamałeś mnie”. To był akt odwagi. Akt buntu wobec natury. Jedzenie stawało się magią. Tłuszcz był święty. Kto miał tłuszcz, ten miał władzę nad swoim losem.
W wielu dawnych społecznościach istniało przekonanie, że okrągły kształt jedzenia symbolizuje cykl życia. Początek, środek i koniec zamknięte w jednym obiekcie. Dlatego kule z ciasta były traktowane jak talizmany. Pączek był nie tylko jedzeniem. Był znakiem, że koło roku się domyka i zaraz zacznie się nowe.
Cukier pojawił się późno. Bardzo późno. Przez długi czas był droższy niż mięso. Kiedy w końcu stał się dostępniejszy, ktoś zrobił eksperyment: zamiast słonego nadzienia wrzucił coś słodkiego. I nagle pączek przestał być tylko paliwem, a stał się przyjemnością. To był moment, w którym zaczęła się jego druga ewolucja. Z broni przeciw głodowi w symbol radości.
Ale stary sens nigdy nie zniknął. Dlatego w Tłusty Czwartek nie chodzi o słodycze. Chodzi o pozwolenie sobie na przesyt. Na chwilowe złamanie dyscypliny. To jest dzień, w którym człowiek mówi: „dzisiaj nie walczę, dzisiaj świętuję, że żyję”.
Mało kto wie, że dawniej istniało powiedzenie, że kto w ten dzień nie ubrudzi rąk tłuszczem, ten przez cały rok będzie miał puste dłonie. Dosłownie i metaforycznie. Dlatego dzieciom dawano pączki nawet wtedy, gdy w domu było biednie. Bo ważniejsze było szczęście niż rozsądek.
Jeszcze mniej osób wie, że w niektórych regionach specjalnie robiono kilka pączków „przeklętych” – z gorzkim nadzieniem albo z solą. Jeśli ktoś na taki trafił, uznawano, że los ostrzega go przed pychą. Bo nawet w święcie obżarstwa miała istnieć odrobina pokory.
I teraz najlepsze: pierwotnie pączki były twarde. Serio. Nie puszyste jak poduszka. Bardziej zbite, ciężkie, sycące. To dzisiejsza wersja to luksusowa mutacja. Dawny pączek był bardziej jak amunicja niż deser.
Dlatego, kiedy dziś ktoś mówi, że pączek to głupia tradycja, to tak naprawdę mówi, że nie rozumie własnych korzeni. Bo pączek to zapis pamięci gatunku. Ślad po czasach, gdy każda kaloria była zwycięstwem.
I dlatego ten dzień przetrwał tysiące lat. Nie przez marketing. Nie przez reklamy. Tylko dlatego, że głęboko w środku dalej jesteśmy tymi samymi ludźmi, którzy chcą raz na jakiś czas usiąść przy ogniu, najeść się do syta i poczuć, że mimo wszystko… dali radę.
I to jest cała prawda